Kategoria: Praktyczne wskazówki

Lapis lazuli to bardzo znany i lubiany kamień ozdobny o intensywnej, głębokiej niebieskiej barwie. W starożytności kojarzono go z niebiosami, a w kulturze Egiptu symbolizował boskość i był łączony z kultem boga Ra. Ze względu na jego rzadkie występowanie już w dawnych czasach wytwarzano imitacje, między innymi z barwionych szklanych koralików.

W średniowieczu oraz w kolejnych epokach lapis lazuli wykorzystywano nie tylko w biżuterii, lecz przede wszystkim jako surowiec do produkcji ultramaryny, niezwykle cennego i kosztownego pigmentu malarskiego.

Wisior z surowego lapisu lazuli

Obecnie kamień ten cieszy się dużą popularnością w jubilerstwie, przez co nadal bywa podrabiany. Bardzo często jest też mylony z innymi niebieskimi minerałami i skałami ozdobnymi. W tym artykule wyjaśniam krok po kroku, jak rozpoznać lapis lazuli, odróżnić go od innych kamieni i możliwych podróbek.

Więcej o historii lapisu lazuli dowiesz się z artykułu: Lapis lazuli. Kamień na wagę złota

1. Co to jest lapis lazuli?

Lapis lazuli to skała metamorficzna o charakterystycznej, intensywnie niebieskiej barwie, która powstaje w wyniku kontaktowego metamorfizmu wapieni i marmurów. Podstawowym składnikiem, odpowiadającym za kolor jest lazuryt, minerał z grupy sodalitów, który zawiera aniony siarczkowe S₃⁻. To właśnie zawartość siarki jest przyczyną głębokiej niebieskiej barwy. Lapis lazuli może także zawierać kalcyt, piryt oraz inne minerały akcesoryczne.

Komplet biżuterii z lapisem lazuli z przerostami kalcytu i wtrąceniami pirytu

Nazwa „lapis lazuli” pochodzi z łacińskiego lapis (kamień) i arabskiego azul (niebieski). W terminologii geologicznej lapis lazuli to skała, a nie pojedynczy minerał. Fakt ten jest też istotny z punktu widzenia identyfikacji, gdyz prawidłowe rozpoznanie lapisu lazuli opiera się na analizie jego składu mineralogicznego.

2. Skład mineralny i właściwości fizyczne

Główne składniki lapisu lazuli:

• Lazuryt – niebieski minerał, który nadaje lapisowi lazuli barwę (w dobrej jakości biżuterii jest to dominujący składnik).
• Kalcyt – białe lub szare smugi i plamy.
• Piryt – metalicznie połyskujące, złote inkluzje.
• Czasem diopsyd, sodalit, hauynit lub inne minerały.

Właściwości fizyczne:

• Barwa: głęboki niebieski, granatowy, ultramaryna.
• Twardość: ok. 5–5,5 w skali Mohsa.
• Gęstość: ok. 2,7–2,9 g/cm³.
• Połysk: zwykle tłusty lub szklisty.

3. Jak rozpoznać lapis lazuli wizualnie?

3.1. Analiza barwy

Intensywny, nasycony błękit jest kluczowym wskaźnikiem. Naturalny lapis lazuli charakteryzuje się barwą, która nie jest jednolita jak w syntetycznych imitacjach – może mieć różne odcienie i przejścia tonalne. Najtrudniejsze w identyfikacji są kamienie naturalne bardzo wysokiej jakości, ponieważ ich barwa jest mocno nasycona, wydaje się wręcz nienaturalna. Zmusza to do głębszego zastanowienia nawet doświadczonych ekspertów.

Pierścionki z wysokiej jakości lapisu lazuli

3.2. Wtrącenia pirytu w naturalnym lapisie lazuli

Obecność drobnych, nieregularnych inkluzji pirytu jest jedną z kluczowych cech diagnostycznych.

Cechy naturalnego pirytu:

• metaliczny połysk,
• nieregularne rozmieszczenie,
• zróżnicowana wielkość ziaren.

W imitacjach często stosuje się:

• brokat (zbyt regularny i intensywnie mieniący się),
• metaliczne drobiny zatopione w żywicy.
• inne niebieskie kamienie nie posiadają wtrąceń pirytu

3.3. Struktura skały

Naturalny lapis lazuli ma strukturę heterogeniczną, która dobrze widoczna jest np. pod lupą. Jest to skała o ziarnistej powierzchni (trochę jak granit), więc nie jest idealnie gładka. Widoczne są drobne przejścia między minerałami i różnice w połysku poszczególnych ziaren, zwłaszcza między szklistym lub tłustym kalcytem i lazurytem, a metalicznym pirytem. Podczas obserwacji pod światło w powiększeniu widać, że powierzchnia jest porowata, czasem poprzecinana cienkimi żyłkami lub spękaniami.

Z kolei szkło, czy sztuczne masy z żywicy i plasktiku mają jednolitą, szklistą strukturę i gładką powierzchnię. Nie zobaczymy w nim naturalnych granic ziaren.

Jak odróżnić lapis lazuli od sodalitu?

Jednym z najczęściej mylonych z lapisem lazuli kamieni jest sodalit.

Sodalit oraz lazuryt (niebieski składnik lapisu lazuli) należą do tej samej grupy sodalitu, ponieważ mają podobną strukturę krystaliczną i chemiczną ramę krzemianową, mimo że różnią się zawartością pewnych pierwiastków i właściwościami fizycznymi. Posiadają też zbliżony kolor, co sprawia, że wiele osób ich nie odróżnia. Jakie cechy pomogą w rozpoznaniu lapisu lazuli w tym przypadku?

• Odcień barwy. Kolor lazurytu jest intensywnie niebieski, nasycony, żywy, jak na obrazach mistrzów malarstwa, swoją drogą malowanych właśnie ultramaryną z lapisu lazuli. Kolor sodalitu jest zaś przygaszony, wręcz szarawy. Przyczyną tej różnicy w odcieniach jest siarka w strukturze lazurytu w postaci anionów S₃⁻. To właśnie ona odpowiada za głęboki ultramarynowy odcień, którego sodalit nie osiąga naturalnie.
• Obecność pirytu. Tutaj sprawa jest prosta. Lapis lazuli zawiera wtrącenia pirytu, sodalit nigdy ich nie zawiera.
• Inny rozkład wtrąceń kalcytu. Kalcyt jest jednym z minerałów budujących razem z lazurytem skałę zwaną lapisem lazuli. W lapisie lazuli białe fragmenty kalcytu są nieregularne i przenikają się z niebieskimi fragmentami lazurytu. W sodalicie białe smugi są bardziej regularne, cienkie lub marmurkowe. Mają postać raczej żyłek niż plam.

Bransoletki z koralików z lapisu lazuli

Czy da się rozpoznać lapis lazuli przy pomocy UV?

Większość lapisu lazuli pochodzi z Afganistanu. Występuje też w Rosji i Chile, jednak to afgańskie złoża dostarczają najwięcej i najwyższej jakości surowca. Kalcyt zawarty w tym lapisie lazuli wykazuje czasem fluorescencję w kolorze pomarańczowo-różowym. Należy jednak zaznaczyć, że jest ona słabo widoczna w długim świetle UV (ok. 400 nm), a takim właśnie światłem świeci większość ogólnie dostępnych latarek UV. Świecąc taką latarką w wielu przypadkach nie wiemy, czy kamień jest naprawdę fluorescencyjny, czy po prostu odbija fioletowe światło. Do badań gemmologicznych najlepiej zaopatrzyć się w lampy UV o długości 365 nm oraz 254 nm.

Podsumowanie – jak rozpoznać lapis lazuli samodzielnie?

Rozpoznanie lapis lazuli wymaga uważnej obserwacji. Najpierw oceń kolor i jego naturalność. Potem sprawdź obecność pirytu oraz kalcytu. Następnie przeanalizuj strukturę pod lupą. Dodatkowo zwróć uwagę na cenę i źródło zakupu. Unikaj podejrzanie tanich ofert internetowych, zwłaszcza z chińskich platform sprzedażowych, takich jak Temu czy Ali Express. Często nawet jeśli kamień wygląda na zdjęciu naturalnie, to po otrzymaniu przesyłki okazuje się, że dostaliśmy coś zupełnie innego. Nie daj się się zwieść dobrym opiniom. Ludzie często nie są w stanie zauważyć różnicy między naturalnym kamieniem a podróbką, co widać po wstawianych w komentarzach zdjęciach otrzymanych przez nich produktów.

Oferty na najtańszych zagranicznych platformach sprzedażowych niosą naprawdę duże ryzyko podróbek. Wiele takich marketplace’ów działa jak ogromne giełdy, gdzie setki drobnych sprzedawców mogą wystawiać dowolny towar bez realnej weryfikacji. Kontrola jakości produktów jest minimalna, a zdjęcia często nie przedstawiają faktycznego przedmiotu. Zdarza się, że sprzedawany tam lapis lazuli za kilka lub kilkanaście złotych to barwiony howlit, szkło albo syntetyk. Reklamacje bywają trudne, a zwrot pieniędzy nie zawsze jest możliwy. W rezultacie kupujący ryzykują nie tylko stratę pieniędzy, ale też rozczarowanie po otrzymaniu zupełnie innego produktu niż ten ze zdjęcia.

Biżuteria z naturalnym lapisem lazuli z Afganistanu.

Autor: Olga Smolarczyk – absolwentka filologii rosyjskiej na UWr oraz Jubilerstwa i rzeczoznawstwa kamieni szlachetnych w Wyższej Szkole Rzemiosł Artystycznych we Wrocławiu, gemmolog z zamiłowania, pracuje w Muzeum Minerałów i Skamieniałości w Świętej Katarzynie

Srebro – piękny i chętnie używany w biżuterii metal szlachetny na niestety skłonność do czernienia, co może wprowadzać w zakłopotanie wiele osób, zwłaszcza tych, które o takiej właściwości srebra nie wiedziały i teraz myślą, że ich biżuteria jest podróbką. Prawda jest taka, że czernienie srebra jest zjawiskiem całkowicie naturalnym i wynika z reakcji chemicznej, którą metal ten podejmuje z substancjami obecnymi w otoczeniu. Dlaczego srebro czernieje i jak można sobie z tym poradzić?

Dlaczego srebro czernieje?

Główną przyczyną czernienia srebra jest reakcja chemiczna między srebrem a siarką zawartą w powietrzu oraz w substancjach codziennego użytku, takich jak jaja, cebula, łój czy produkty zawierające siarkę. Kiedy srebro reaguje z siarką, tworzy się czarny osad srebra siarczkowego na powierzchni metalu. Innym czynnikiem przyspieszającym ten proces jest wilgoć, która zwiększa tempo reakcji chemicznej.

Reakcja chemiczna między srebrem a siarką, która prowadzi do czernienia, jest procesem elektrochemicznym znanym jako korozja. Gdy srebro ma kontakt z siarką, dochodzi do tworzenia się czarnego osadu srebra siarczkowego (Ag2S) na jego powierzchni. Ten osad jest nie tylko estetycznie nieprzyjemny, ale także może prowadzić do uszkodzeń powierzchni srebra.

Korozja srebra może być również spowodowana przez inne czynniki, takie jak zanieczyszczenia atmosferyczne, chlor w wodzie pitnej czy nawet ślady kwasu mlekowego na skórze, które mogą reagować z metalem i przyczyniać się do jego ciemnienia.

Wpływ wilgoci i temperatury

Wilgoć i temperatura również mają istotny wpływ na tempo czernienia srebra. Wilgotne środowisko sprzyja korozji, dlatego ważne jest, aby przechowywać srebrne przedmioty w suchym miejscu. Co więcej, również wyższa temperatura może przyspieszyć reakcję chemiczną, która zachodzi między srebrem a siarką.

Jak próba srebra wpływa na intensywność czernienia?

Intensywność i odcień nalotu, który powstaje na powierzchni srebrnej biżuterii w dużej mierze zależą od próby srebra, czyli procentowego udziału srebra w stopie oraz od pozostałych składników stopu. Biorąc pod uwagę to, co wcześniej napisałam, wydawać by się mogło, że im wyższa próba (więcej czystego srebra), tym silniejsze będzie czernienie. Nie do końca tak jest.

• Srebro próby 999 (czyste srebro, 99,9%)
  Biżuteria wykonana z niemal czystego srebra reaguje ze związkami siarki w sposób równomierny. Powstający nalot jest zazwyczaj głęboko czarny, a proces czernienia przebiega stosunkowo przewidywalnie. Brak domieszek metali takich jak miedź ogranicza powstawanie dodatkowych odcieni i reakcji powierzchniowych.
• Srebro próby 925 (92,5% Ag + 7,5% Cu) – najczęściej wykorzystywane w biżuterii
  Dodatek miedzi zwiększa reaktywność stopu, ponieważ miedź utlenia się łatwiej niż srebro i w obecności siarki może tworzyć tlenki i siarczki miedzi. W efekcie czernienie jest często szybsze i mniej jednolite, a kolor nalotu może przyjmować odcienie brązowe lub szarawe.
• Srebro niskoprocentowe (np. 800 i mniej)
  Wyższa zawartość miedzi i innych metali sprawia, że nalot może być jeszcze bardziej nierównomierny, a powierzchnia biżuterii może przyjmować odcienie od czerwono-brązowego do ciemnoszarego. Stop jest bardziej reaktywny i podatny na zmiany koloru w kontakcie z powietrzem i wilgocią.

Co oznacza żółty kolor nalotu?

Żółty kolor oznacza, że srebro zawiera zawierające miedź, np. próby 925, jest we wczesnym stadium utleniania. Może tak się zdarzyć w środowisku w którym wilgoć jest niewielka, albo przy niskiej obecności siarki w otoczeniu.

Dlaczego miedź zwiększa reaktywność stopu?

Miedź w stopie srebra działa jak aktywator procesów chemicznych. W mikrostrukturze stopu powstają lokalne różnice potencjałów (mikroogniwa galwaniczne), które sprawiają, że miedź reaguje szybciej z tlenem i związkami siarki. Dodatkowo miedź ułatwia wnikanie wilgoci i przyspiesza powstawanie warstw reakcyjnych, co prowadzi do zmian koloru i intensywności czernienia.

Jak zapobiec czernieniu srebra?

Czernieniu srebra można zapobiec już na etapie tworzenia biżuterii. W tym celu należy zastosować jedną z dwóch metod: rodowanie srebra lub jego oksydowanie.

Rodowanie srebra

Rodowanie srebra polega na pokryciu jego powierzchni warstwą rodu, rzadkiego pierwiastka z grupy metali szlachetnych. Proces ten ma na celu zwiększenie trwałości i odporności srebra na czynniki zewnętrzne, takie jak właśnie czernienie. Rodowanie nadaje srebru charakterystyczny błyszczący wygląd oraz chroni je przed matowieniem i utratą blasku, gdyż rodowane srebro jest bardziej odporne na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. Problem polega na tym, że srebro rodowane, choć nie czernieje, to nie wygląda już jak srebro. Niektórym osobom to nie przeszkadza, jednak ja sama preferuję niepowtarzalny blask i charakterystyczny kolor naturalnego srebra.

Oksydowanie srebra

Można powiedzieć, że jest to celowe czernienie srebra. Oksydowanie srebra polega na kontrolowanym procesie utleniania powierzchni metalu, który prowadzi do powstania warstwy tlenku srebra na jego powierzchni. Oksydacja srebra stosowana jest celowo w celu uzyskania specyficznego efektu estetycznego, na przykład aby podkreślić rzeźbę czy teksturę srebrnych przedmiotów. Warstwa tlenku srebra może mieć różne kolory, w zależności od warunków procesu oksydacji, co pozwala na uzyskanie różnorodnych efektów wizualnych, od czerni po szarość lub nawet kolor złoty. Choć oksydowania nie stosuje się w celu zapobieżeniu czernieniu srebra, to oczywistym jest, że srebro już zaczernione nie będzie dalej ciemnieć.

Odpowiednie przechowywanie srebrnej biżuterii

Z czernieniem srebra można sobie poradzić samodzielnie, przechowując biżuterię w odpowiednich warunkach. W tym celu należy unikać:

• wilgoci
• słabo wentylowanych pomieszczeń
• długo utrzymujących się wysokich temperatur
• kontaktu z chemikaliami (perfumy, kosmetyki, środki czystości, nawet pot przyspieszają proces czernienia)
• kontaktu z gumą, PVC, tanimi plastikami, które mogą wydzielać siarkę lub kwasy, intensyfikujące powstawanie nalotu

Warto też wprowadzić następujące praktyki:

• przechowywanie biżuterii w dobrej jakości opakowaniach. Warto przy tym pamiętać, że nie każdy plastik jest zły, a naturalne materiały nie zawsze się sprawdzają, gdyż łatwo pochłaniają wilgoć z powietrza. Z moich obserwacji wynika, że dobrze z przechowywaniem srebra radzą sobie zwykłe woreczki z organzy. Są przewiewne, nie zatrzymują wilgoci, a materiał z którego są uszyte, czyli poliester, nie zawiera siarki, jak niektóre tańsze plastiki.
• regularnie czyszczenie. Wystarczy przecierać srebro suchą, miękką ściereczką, ważne, by robić to regularnie, zanim pokryje się wyraźnym nalotem. Dobrze jest czyścic biżuterię po każdym użyciu, by pozbyć się pozostałości środków chemicznych czy potu.
• używanie pochłaniaczy wilgoci. Jeśli w domu panuje wilgoć lub jest słaba wentylacja, do pojemnika lub woreczka z biżuterią warto wrzucić pochłaniacze wilgoci.

Jak wyczyścić czarny nalot na srebrnej biżuterii?

Według mnie najbardziej skutecznym i najmniej kłopotliwym sposobem na wyczyszczenie już poczerniałego srebra jest użycie specjalnej ściereczki bawełnianej nasączonej środkiem czyszczącym. Takie ściereczki, owszem, nie są tanie, bo kosztują od kilkunastu do kilkudziesięciu złotych, ale za to świetnie radzą sobie z problemem. Co więcej, jeśli zainwestujemy w produkt dobrej jakości, będzie nam służył nawet przez naprawdę długi czas.

Podsumowanie

Chociaż czernienie srebra jest naturalnym zjawiskiem, istnieją sposoby, aby temu zaradzić lub przynajmniej opóźnić ten proces. Zachowanie odpowiednich warunków przechowywania, unikanie substancji zawierających siarkę i regularne czyszczenie mogą pomóc utrzymać srebro w dobrym stanie przez długi czas. Warto zadbać o swoje srebrne skarby, aby mogły cieszyć oko i dodawać uroku przez wiele lat.

Autor: Olga Smolarczyk – absolwentka filologii rosyjskiej na UWr oraz Jubilerstwa i rzeczoznawstwa kamieni szlachetnych w Wyższej Szkole Rzemiosł Artystycznych we Wrocławiu, gemmolog z zamiłowania, pracuje w Muzeum Minerałów i Skamieniałości w Świętej Katarzynie

Czym jest granat i dlaczego jego identyfikacja bywa trudna?

Granaty to grupa minerałów krzemianowych o szerokim zakresie składu chemicznego, barw i właściwości fizycznych. Tworzą one szeregi izomorficzne, zwane także roztworami stałymi. Nie będziemy się jednak wgłębiać w chemiczne niuanse, ponieważ nie jest to temat niniejszego wpisu. Zainteresowanym polecam artykuł: Granat czeski, granat bohemski, pirop, gdzie kwestia ta została wyjaśniona. Pozostałym wystarczy, jeśli zapamiętają, że w jubilerstwie oraz gemmologii termin „granat” nie odnosi się do jednego minerału, lecz do całej rodziny minerałów, takich jak almandyn, pirop, spessartyn, grossular, andradyt czy uwarowit. Kamienie te nie tylko mają różne barwy, ale też różnią się współczynnikiem załamania światła czy nawet twardością. Z tego powodu rozpoznanie granatu wymaga zwykle systematycznej analizy cech optycznych, fizycznych i strukturalnych.

W praktyce granat bywa mylony z rubinem, spinelem, turmalinem, szkłem jubilerskim, a nawet z syntetycznymi imitacjami. Dlatego rzetelna identyfikacja opiera się na konkretnych, mierzalnych właściwościach, a nie wyłącznie na kolorze.

Rodzaje granatów – klucz do prawidłowego rozpoznania

Najważniejsze odmiany granatu

Rozpoznanie granatu wymaga znajomości jego odmian:

• Almandyn – najczęściej spotykany, zwykle ciemnoczerwony do brunatnoczerwonego
• Pirop – ciemny, intensywnie krwistoczerwony, często mylony z rubinem
• Spessartyn – pomarańczowy do czerwono-pomarańczowego
• Grossular – od zielonego (tsaworyt) po bezbarwny
• Andradyt – obejmuje demantoid o silnym połysku
• Uwarowit – intensywnie zielony, zwykle w postaci drobnych kryształów

Każda z tych odmian ma inne parametry fizyczne, co umożliwia ich odróżnienie przy użyciu odpowiednich metod.

Kolor granatu – ważna, ale niewystarczająca cecha

Kolor granatu jest pierwszym elementem, który przyciąga uwagę, jednak nie może być jedynym kryterium identyfikacji. Granaty występują w niemal wszystkich barwach poza niebieską.

Najczęstsze kolory granatu:

• czerwony
• purpurowy
• pomarańczowy
• zielony
• żółtawy
• brunatny
• bezbarwny

Ponieważ większość ludzi kojarzy granat z kolorem czerwonym lub bordowym (almandyn, pirop), to właśnie na tych odmianach skupię się w dalszej części artykułu. Dobra informacja jest taka, że czerwone granaty nie należą do najdroższych kamieni, przez co nie są tak często podrabiane, jak np. rubiny, szafiry czy szmaragdy.

Pierścionki srebrne z piropem i almandynem – czerwonymi odmianami granatu. Kamienie zostały wyszlifowane w naszej pracowni i mają charakterystyczne inkluzje, więc mamy pewność, że to naprawdę naturalne granaty.

Granat a imitacje – jak nie dać się oszukać?

Najczęstsze materiały udające granat:

• szkło barwione
• syntetyczny spinel
• syntetyczny korund
• granaty syntetyczne (rzadziej)

Jak odróżnić granat od szkła?

1. Twardość

Szkło jest materiałem miękkim. Jeśli granaty w stosunkowo nowej biżuterii podejrzanie szybko zmatowiały lub powycierały się na krawędziach, to znaczy, że to raczej nie granaty lecz szkło.

2. Szkło jest optycznie czyste i ma równomierne zabarwienie. Naturalne kamienie cechuje natomiast strefowość koloru oraz inkluzje, czyli wszelkiego rodzaju wewnętrzne zanieczyszczenia. Dla szkła charakterystyczne są też malutkie pęcherzyki gazu, które zwykle widoczne są dopiero pod lupą.

Polecam zapoznać się z artykułem Jak odróżnić kamień od szkła?, gdzie szczegółowo opisałam metody odróżniania naturalnych kamieni od imitacji szklanych. W przypadku granatu sprawdzą się wszystkie wymienione metody, poza jedną: metodą z filtrem polaryzacyjnym. Granat, podobnie jak szkło, jest izotropowy, więc nie będzie pokazywał czterokrotnego wygaszania światła.

Jak odróżnić granat od syntetycznego korundu i spinelu?

Syntetyczne korundy i spinele uzyskiwane metodą Verneuila są bardzo tanie w produkcji, w związku z tym często wykorzystuje się do do podrabiania nie tylko drogich kamieni, takich jak rubin, szafir czy spinel, ale też tańszych, takich jak właśnie granat. Tutaj z pomocą może przyjść latarka UV. Czerwone korundy Verneuila świecą w UV intensywnym czerwonym światłem, podobnie czerwone spinele. Naturalne granaty pozostają obojętne.

Twardość granatu – test skali Mohsa

Granat charakteryzuje się twardością 6,5–7,5 w skali Mohsa, co czyni go kamieniem odpornym na zarysowania, ale nie niezniszczalnym.

W praktyce:

• granat nie powinien dać się zarysować stalową igłą
• może jednak zostać zarysowany przez korund (rubin, szafir)
• syntetyczne korundy i spinele spokojnie zarysują kwarc, zaś granat już nie

Tę metodę najlepiej stosować dla surowych kamieni, bądź takich, których nie będzie nam szkoda, jeśli się uszkodzą lub porysują.

Struktura krystaliczna i pokrój kryształów

Granaty krystalizują w układzie regularnym, co skutkuje charakterystycznymi formami:

• dwunastościany rombowe
• dwudziestoczterościany

Naturalne kryształy granatu są zwykle dobrze wykształcone, o ostrych krawędziach i symetrycznym pokroju, co ułatwia ich identyfikację w postaci surowej.

Inkluzje wewnętrzne – naturalny podpis granatu

Pod dobrą lupą (najlepiej aplanatyczno-achromatyczną) granaty często wykazują:

• inkluzje mineralne
• drobne pęknięcia
• charakterystyczne „warkocze”, „chmurki” czy inkluzje przypominające odciski palców

Typowe dla granatów są wrostki w postaci igiełek (kryształy rutylu), często zorientowane wobec siebie pod kątem 90 stopni. Jeśli zauważymy inkluzje w postaci pęcherzyków powietrza, możemy mieć pewność, że to szkło lub, rzadziej, syntetyk.

PODSUMOWANIE – cechy mogące wskazywać na imitację:

• szybko matowieje
• wyciera się na krawędziach
• zawiera pęcherzyki gazu
• posiada nienaturalnie jednolity kolor i jest wizualnie czysta
• świeci w UV

Jak rozpoznać granat skutecznie i pewnie?

W przypadku cennych okazów lub jeśli chcecie mieć całkowitą pewność najlepszym pomysłem będzie oddanie kamienia do analizy gemmologicznej, która często obejmuje:

• badanie refraktometrem
• pomiar gęstości
• obserwację w polaryskopie
• analizę spektroskopową
• badanie inkluzji pod mikroskopem stereoskopowym

Połączenie tych badań pozwala zwykle jednoznacznie odróżnić granat od imitacji i kamieni podobnych.

Zob. Biżuteria z granatami

Autor: Olga Smolarczyk – absolwentka filologii rosyjskiej na UWr oraz Jubilerstwa i rzeczoznawstwa kamieni szlachetnych w Wyższej Szkole Rzemiosł Artystycznych we Wrocławiu, gemmolog z zamiłowania, pracuje w Muzeum Minerałów i Skamieniałości w Świętej Katarzynie

Szmaragdy, razem z diamentami, rubinami i szafirami, należą do czwórki najbardziej cenionych i uwielbianych kamieni szlachetnych na świecie. To w połączeniu z unikalną urodą i niezwykłą rzadkością sprawia, że są wyjątkowo, wręcz absurdalnie drogie. Mówię oczywiście o tych najpiękniejszych, przejrzystych egzemplarzach, w kolorze bujnej, wiosennej, niespalonej jeszcze słońcem zieleni, które każdy miłośnik kamieni chciałby mieć, ale go nie stać. W związku z tym, że naturalne szmaragdy wysokiej jakości są rzadkie i drogie, w ubiegłym stuleciu opracowano metodę, pozwalającą na wyhodowanie prawdziwego kryształu szmaragdu w laboratorium. Dzięki niej, te niezwykle kosztowne kamienie stały się nieco bardziej dostępne. Dziś osoby szukające biżuterii ze szmaragdem stają przed dylematem: wybrać szmaragd syntetyczny czy naturalny? Choć ja sama jestem zwolenniczką kamieni naturalnych, to uważam, że oba te rozwiązania mają swoje zalety, a decyzja zależy od trzech kluczowych czynników: estetyki, budżetu i osobistych wartości. Omówmy więc różnice mięcy szmaragem naturalnym i syntetycznym oraz sprawdźmy, który będzie lepszym wyborem dla Was.

Co to jest szmaragd syntetyczny?

Uznałam, że dobrym pomysłem będzie zacząć od wyjaśnienia, czym jest szmaragd syntetyczny, gdyż wiem, że wiele osób ma problem ze zrozumieniem tego terminu. Wyobraźcie sobie kryształ szmaragdu, który rośnie sobie w głębi Ziemi. Pomyślcie, że aby powstał musiały zaistnieć odpowiednie warunki chemiczne i fizyczne, musiały nastąpić procesy, które trwały często miliony lat. A teraz wyobraźcie sobie, że te same warunki tworzy człowiek w laboratorium, inicjując procesy, które w ściśle kontrolowanych warunkach trwać będą nie miliony lat lecz kilka miesięcy. Tak właśnie powstaje szmaragd syntetyczny, określany też jako szmaragd laboratoryjny. Ma on taki sam skład chemiczny i bardzo zbliżone do naturalnego właściwości fizyczne i chemiczne, tj. taką samą barwę, współczynnik załamania światła czy twardość. Jedyna różnica tkwi w pochodzeniu: szmaragd naturalny tworzy się w procesach geologicznych, syntetyczny, w laboratorium. Czy szmaragd syntetyczny jest lepszy, czy gorszy od naturalnego? Przeanalizujmy.

Zalety szmaragdu naturalnego

• niepowtarzalność i prestiż
• wysoka wartość kolekcjonerska
• symbol luksusu i klasycznej elegancji
• może być inwestycją

Naturalne szmaragdy, tak jak wszystkie naturalne kamienie, niosą w sobie to coś, czego nie da się się odtworzyć w laboratorium – czas. Powstawały przez miliony lat, w skrajnych warunkach, w ciszy wnętrza Ziemi. Każda inkluzja, znajdująca się w ich wnętrzu jest zapisem fragmentu geologicznej historii naszej planety, każda niedoskonałość śladem procesu, który wydarzył się na długo przed pojawieniem się człowieka. To jest ta niepowtarzalna aura, która sprawia, że szmaragdy naturalne są jedyne w swoim rodzaju, niepodrabialne. To jest to co, sprawia, że ich wartość nigdy nie spadła, mimo wynalezienia metod pozwalających na tworzenie w laboratorium ich odpowiedników. I, szczerze mówiąc, to jest właśnie to, co przemawia również do mnie. Nie cena szmaragdów liczona w dolarach, lecz fakt, że każdy z nich jest indywidualnym świadectwem potęgi natury. Więcej o geologicznym cudzie, jakim było powstanie szmaragdów przeczytacie w artykule: Szmaragd – symbol nadziei i odrodzenia

Pierścionki z naturalnymi szmaragdami z naszej pracowni szlifierskiej

Wady szmaragdu naturalnego

• wysoka cena za dobrej jakości kamienie
• większa kruchość

Nie ma co się oszukiwać: mało kogo stać na pożądny szmaragd, który jakością dorównywałby kamieniom wytworzonym w laboratorium. Nawet te bardziej zanieczyszczone, o mniej nasyconym kolorze bywają znacznie droższe od ich syntetycznych odpowiedników, ktore z racji kontrolowanego procesu powstawania są, co tu kryć, prawie doskonałe, a przy tym mniej kosztowne. Wadą tańszych, gorszej jakości szmaragdów są też liczne inkluzje i spękania, które mogą zwiększać, i tak już dosyć wysoką, kruchość kamienia.

Zalety szmaragdu syntetycznego

• znacznie niższa cena (ale nie „śmieciowo” niska)
• bardzo wysoka czystość i intensywny kolor
• większa odporność na uszkodzenia
• nie jest on może dziełem natury, ale jego istnienie z pewnością można uznać za triumf nauki
• często uważany jest za bardziej etyczną alternatywę

Szmaragdy syntetyczne, ze względu na bardziej skomplikowany skład chemiczny, wytwarzane są metodą hydrotermalną, która jest trudna i raczej czasochłonna. O ile rubin Verneuila rośnie w laboratorium kilka godzin, kryształowi szmaragdu hydrotermalnego zajmuje to nawet kilka miesięcy. Proces jest więc dosyć kosztowny, ale nie na tyle, żeby uczynić cenę biżuteri ze szmaragdami syntetycznymi nazbyt wygórowaną. Kosztują one akurat tyle, by każdego było stać i jednocześnie tyle, by nie miało się poczucia, że kupuje się bezwartościowy śmieć. Mała uwaga: W związku z tym, że szmaragdy syntetyczne nie są tak tanie, jak rubiny Verneuila, wiele kamieni sprzedawanych jako szmaragdy syntetyczne, jest w istocie zwykłym zielonym szkłem. Miejcie to na uwadze. Jeśli chodzi o kwestię etycznej alternatywy dla szmaragdów naturalnych, uważam, że jest to teza kontrowersyjna i chociażby dlatego zasługuje na osobny artykuł.

Pierścionki ze szmaragdami syntetycznymi z naszej pracowni szlifierskiej

Wady szmaragdu syntetycznego

• niższa wartość kolekcjonerska
• brak aury niepowtarzalności, historii Ziemi zapisanej we wnętrzu kamienia
• mniejszy prestiż

Myślę, że tutaj nie trzeba wiele tłumaczyć. Szmaragdy syntetyczne, choć często ładniejsze, nigdy nie będą tak cenione jak naturalne.

Jakie są różnice wizualne?

Dla niewprawnego oka wysokiej jakości szmaragd naturalny i szmargd syntetyczny są niemal nie do odróżnienia. Zwłaszcza, że szmaragdy syntetyczne też mają inkluzje! Różnice najczęściej ujawniają się dopiero pod lupą gemmologiczną. O rozpoznawaniu szmargdów naturalnych i syntetycznych przeczytacie w artykule: Jak rozpoznać szmaragd naturalny? Poradnik dla laików

Co wybrać: szmaragd syntetyczny czy naturalny?

Nie ma jednej odpowiedzi – wszystko zależy od Waszych oczekiwań.

Wibierzcie szmaragd naturalny, jeśli:

• zależy Wam na prestiżu i tradycji
• traktujecie biżuterię jako inwestycję
• cenicie unikatowość i naturalne piękno
• uważacie kamienie nie tylko za ładną błyskotkę, ale też za materialne świadectwo historii Ziemi

Wybierzcie szmaragd syntetyczny, jeśli:

• chcecie mieć efektowną biżuterię w rozsądnej cenie, która jednocześnie nie będzie wydawała się tandetna
• planujecie nosić ją na codzień
• stawiacie na nowoczesne rozwiązania
• jesteście miłośnikami nauki, dla których istnienie szmaragdu syntetycznego jest dowodem na geniusz ludzkiego umysłu

Autor: Olga Smolarczyk – absolwentka filologii rosyjskiej na UWr oraz Jubilerstwa i rzeczoznawstwa kamieni szlachetnych w Wyższej Szkole Rzemiosł Artystycznych we Wrocławiu, gemmolog z zamiłowania, pracuje w Muzeum Minerałów i Skamieniałości w Świętej Katarzynie